Kunst en cultuur beleven of maken, dat geeft zelfrespect, zelfkennis, mogelijkheden om te groeien, aansluiting bij anderen en de maatschappij. Juist daarom is het ook voor gezinnen in armoede zo belangrijk om actief als maker of passief als bijvoorbeeld museumbezoeker deel te kunnen nemen aan kunst en cultuur.

Tijdens het seminar ‘Kunst en Gezinnen’ van de Internationale Beweging ATD Vierde Wereld op 2 en 3 juni 2006 in Brussel stond dit thema centraal. Zo’n 120 vertegenwoordigers van verschillende organisaties uit verschillende Europese landen en ook militanten van de Vierde Wereld namen deel.

Ook militanten van de Vierde Wereld vinden een gewillig oor tijdens het seminar.

‘Cultuur als wapen tegen armoede’ is binnen ATD Vierde Wereld al sinds jaar en dag een belangrijke strijdkreet, geïntroduceerd door oprichter en inspirator Joseph Wresinsky. Al in het daklozenkamp in Noisy-le-Grand bij Parijs, waar de beweging een halve eeuw geleden ontstond, werden snel een bibliotheek en creatieve ateliers gestart. Mensen in de gelegenheid stellen zich uit te drukken en te scheppen is effectiever in de strijd tegen armoede en uitsluiting dan het uitdelen van geld en goed. Dit was een belangrijk uitgangspunt van Wresinsky en nog steeds een van de peilers waarop de acties van de Beweging berusten.

Drempels wegnemen

Een videofilm van 30 minuten over het werk van het Huis van de Kennis, het cultureel centrum van ATD Vierde Wereld in Brussel, bracht al meteen in beeld hoe een en ander in de praktijk kan werken en ook echt werkt. Leden van de Beweging uit verschillende milieus gaan de wijken in om de meest geïsoleerde gezinnen te ontmoeten en aan te zetten tot uitdrukking en creatie. De contacten worden onder meer gelegd via de kinderen die deelnemen aan de straatbibliotheek en straatateliers.

Seminar-deelnemers wisselen gedachten uit over het toegankelijk maken van kunst en cultuur voor de meest uitgesloten gezinnen.

Verschillende onderwerpen kwamen tijdens de twee intensieve seminardagen aan bod. Het boek als communicatiemiddel tussen het kind en zijn ouders; wat doen musea en culturele centra om publiek te bereiken dat niet spontaan komt; wat zijn de belemmeringen voor de meest geïsoleerde gezinnen om deel te nemen en vooral: wat kunnen we doen om de drempels weg te nemen.

Wederzijds vertrouwen

Alle oplossingen beginnen met het leggen van contact met de gezinnen: het doorbreken van het isolement en het werken aan een sfeer van wederzijds vertrouwen. Tijdens het seminar zijn in ieder geval ervaringen en ideeën uitgewisseld tussen vertegenwoordigers van uiteenlopende organisaties en was de stem van militanten van de Vierde Wereld zelf nadrukkelijk te horen. En dat stemt hoopvol. De organisatie van het seminar was in handen van het team van het Huis van de Kennis van ATD Vierde Wereld in Brussel. De Brusselse gemeente Sint-Jans-Molenbeek stelde er het gloednieuwe Huis van Culturen en Sociale Samenhang voor beschikbaar.

Tekst en foto’s: Jos Delisse.